Στο άρθρο του “Ο γόρδιος δεσμός των πανελλαδικών εξετάσεων” ο Ιωάννης Θ. Χαϊνης (Ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ), στο Βήμα της Κυριακής, 13.6.04, δεν προτείνει λύσεις, διότι “λύσεις δεν υπάρχουν”, όπως διαπιστώνει, αλλά εκφράζει τον έντονο φόβο του για καταστροφές (catastrophe theory!), “ανεξέλεγκτες καταστάσεις και ανατροπή των πάντων” και επισείει τον κίνδυνο του “ρίσκου για την Κυβέρνηση και το Κράτος”, στην περίπτωση που οι πανελλαδικές εξετάσεις καταργηθούν.
Δεν θα αναφερθώ διεξοδικά στα σημεία που θίγει ο κ. καθηγητής, κυρίως γιατί φοβάμαι πως έτσι θα επιτρέψω την εκτροπή του προβληματισμού σε δευτερεύοντα σημεία. Για καθένα απ’ αυτά τα σημεία, μπορεί και πρέπει να αναπτυχθεί προβληματισμός και να βρεθούν οι βέλτιστες λύσεις, παρ’ ότι πράγματι, η τέλεια λύση δεν υπάρχει.
Κατά τη γνώμη μου, το βασικό ζήτημα είναι το πώς πρέπει να είναι η εκπαιδευτική διαδικασία στο Λύκειο ώστε αυτό να συνηγορεί κι όχι να καταστέλλει τη νοητική ανάπτυξη των νέων μας. Το πώς θα καταταγούν τα παιδιά στις πανεπιστημιακές και τεχνολογικές σχολές είναι ένα οπωσδήποτε σημαντικό ζήτημα, αλλά όχι το πρώτο. Γιατί αν το Λύκειο είναι εχθρικό προς τις υψηλότερες πνευματικές αρετές, όπως η απάντηση στην περιέργεια, η αμφισβήτηση, η έρευνα, είναι επόμενο να τραβάνε τα μαλιά τους οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι για τους “αγράμματους” που τους στέλνουν τα λύκεια. Σας διαβεβαιώ μάλιστα πως οι καλύτεροι μαθητές μου περνώντας στα πανεπιστήμια δεν ήξεραν ούτε γιατί πέρασαν σε αυτή τη σχολή, ούτε τι να κάνουν εκεί που βρέθηκαν, και δυστυχώς βυθίστηκαν στην κατάθλιψη, λίγο μετά τα πανηγύρια της επιτυχίας. Στη συνέχεια, συνήθως το πανεπιστήμιο παραιτείται από κάθε προσπάθεια ουσιαστικής διδασκαλίας σε αυτά τα παιδιά, που έχουν ανεπιστρεπτεί χάσει τις βασικότερες αρετές που θα έπρεπε να καλλιεργηθούν στα κρίσιμα εφηβικά και μετεφηβικά χρόνια, και προσαρμόζεται στο επίπεδο τους, σε εξετάσεις δηλαδή όπου κυριαρχεί η αποστήθιση.
Επιτέλους, πρέπει κάποτε να πάψουμε να χαιρόμαστε για το αδιάβλητο των εξετάσεων. Αδιάβλητη εξέταση ποιάς ικανότητας; Της αποστήθισης και της πειθαρχίας; Σίγουρα είναι κάποιες ικανότητες κι αυτές, όμως δεν είναι ούτε οι μόνες αλλά ούτε κι οι σημαντικότερες για έναν αυριανό επιστήμονα ή τεχνικό. Ας κάνουμε τεστ εφυίας με το ίδιο κλειστά ονόματα στις κόλλες, και ποιος θα βάλει τα περισσότερα τρίποντα σε 100 προσπάθειες στο μπάσκετ, παρουσία ολόκληρης επιτροπής. Κι αυτή η εξέταση θα μπορούσε να θεωρηθεί αδιάβλητη. Ας προσπαθήσουμε μόνο με κάθε τρόπο να αποδεσμεύσουμε το Λύκειο από τη διαδικασία εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Όσο θα υπάρχουν αυτές οι εξετάσεις, τα μαθήματα που δεν θα εξετάζονται πανελλαδικά δεν θα διαβάζονται από τους μαθητές, ενώ εκείνα που θα εξετάζονται, θα καθίστανται αντικείμενο “φροντιστηριακής ανάλυσης”, που σημαίνει ξεψάχνισμα του τι ερωτήσεις και τι ασκήσεις μπορούν να μπουν και του τρόπου με τον οποίο πρέπει αυτές να απαντώνται. Οι διαδικασίες αυτές είναι καταστροφή της ελεύθερης, δημιουργικής, ερευνητικής σκέψης. Κι είναι αυτό που θα πρέπει να μας απασχολεί: το ότι η δημιουργικότητα, η ερευνητική δυνατότητα, η ικανότητα επιλογής του ουσιώδους δεν καλιεργούνται, δεν ελέγχονται, δεν φαίνεται να αφορούν κανένα.
Μπαίνω στον πειρασμό να σκεφτώ πως ίσως κάποιοι να θέλουν ανόητους παπαγάλους- εκτελεστές κι όχι δημιουργούς, ερευνητές, ανθρώπους που δεν φοβούνται και επιδώκουν το καινούργιο και την εξέλιξη. Πως νοιάζονται περισσότερο για τη διατήρηση κάποιων κεκτημένων και ισορροπιών, για να μην υπάρξει πολιτικό κόστος σε κάποιες πολιτικές ηγεσίες και λιγότερο για τη νοητική ανάπτυξη των παιδιών μας. Δεν έχω κανένα στοιχείο πως ο κ. Καθηγητής ανήκει σε αυτούς και μου φαίνεται ανόητο στη θέση του απροκατάληπτου διαλόγου να βάζουμε την καταγγελτική υστερία. Αντίθετα, αναγνωρίζω πως τα προβλήματα που θέτει ο κ. Καθηγητής είναι υπαρκτά και θεωρώ πως επιβάλλεται να τύχουν πολύ μεγάλης προσοχής. Προσωπικά έχω απόψεις επί αρκετών εξ’ όσων θίγει και ξέρω πολλούς ανθρώπους που προβληματίζονται σε πλήθος εναλλακτικών λύσεων. Αυτό που χρειάζεται είναι η πιο ευρεία συζήτηση επί κάθε συγκεκριμένου ζητήματος, από όλους όσους θέλουν να συμμετέχουν σε αυτή.
Όμως, θα πρέπει να αποφασίσουμε καθαρά τι είναι αυτό που θα μας απασχολήσει κύρια σε αυτό το διάλογο: πώς θα έχουμε ένα αδιάβλητο σύστημα εξετάσεων ή πώς θα δουλέψουμε για τη νοητική ανάπτυξη των νέων μας; Ας συμφωνήσουμε σε αυτό: στοχεύοντας τη νοητική ανάπτυξη, ας προσπαθήσουμε και για ένα δίκαιο σύστημα εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Είναι σε κάθε περίπτωση τραγικό να θυσιάζουμε τη νοητική ανάπτυξη γιατί θεωρούμε πως το σημερινό εξεταστικό σύστημα είναι η μόνη αδιάβλητη επιλογή, πέραν όλων των δεδομένων που δείχνουν τις τραγικές του συνέπειες.
