92. Ωραία πριν την ερωτική πράξη-άσχημη μετά

Η ερωτική επιθυμία σε έναν άντρα μπορεί να έχει τη χροιά της αίσθησης στην περιοχή των γεννητικών οργάνων που ωθεί τη συμπεριφορά για ερεθισμό και εκσπερμάτιση αλλά και της ψυχικής ανάγκης που υποδεικνύει ως ιδιαίτερα σημαντικό τον έρωτα και τη σεξουαλική πράξη (με συγκεκριμένη ή την τέλεια της φαντασίας γυναίκα) για την ευτυχία και την κοινωνική καταξίωση. Συχνά αυτά συνυπάρχουν, μπορεί ωστόσο να απαντηθούν ξεχωριστά. Π.χ. ο άντρας που βρίσκεται σε ένα άσχημο-αντιερωτικό περιβάλλον κι έχει πολύ καιρό να εκσπερματίσει, είτε αντίθετα, κάποιος που έχει κάνει έρωτα πρόσφατα ή από αλκοόλ και κούραση δεν έχει διέγερση και στύση αλλά εκτέθηκε σε πλήθος αισθησιακές επιρροές.

Ας δούμε πρώτα την πρώτη περίπτωση που υποδεικνύει την επιρροή του σωματικού στο ψυχικό, εφ’ όσον η δεύτερη μοιάζει να είναι περισσότερο ψυχο-ψυχική.Ο άντρας που έχει σωματική ανάγκη εκσπερμάτισης μπορεί να δει επιθυμητή την 80χρονη γυναίκα (περιπτώσεις βιασμών ηλικιωμένων γυναικών υπάρχουν αρκετές), να βλέπει από το παράθυρο στο δρόμο γυναικεία σιλουέτα και να του φαίνεται άκρως ερεθιστική ή να μπορεί να αυνανιστεί κοιτώντας φωτογραφίες γυναικών (όχι απαραίτητα καλαίσθητες ή σέξι). Ο ίδιος άντρας, αν έχει κάνει έρωτα μόλις πριν (ακόμα περισσότερο αν είναι πάνω από μια φορά), είναι δυνατό να επικεντρώνεται η προσοχή του στην κυτταρίτιδα, στο μικρό μουτζούρωμα από το βάψιμο κάτω από το μάτι, στη μικρή κακοσμία και να νιώθει ελαφρώς ή απόλυτα ανεπιθύμητη τη γυναίκα, της οποίας αυτά τα ίδια χαρακτηριστικά που τώρα του προκαλούν αποστροφή μπορεί μόλις πριν να τον διέγειραν ως δηλώνοντα τη γυναίκα. Μια πρώτη προσέγγιση για το πώς κάτι τέτοιο είναι δυνατόν θα μπορούσε να προέλθει από τη νευροφυσιολογική γνώση πως δεν βλέπουμε παθητικά ό,τι υπάρχει αλλά αναζητούμε κι επικεντρώνουμε επιλεκτικά την προσοχή μας σε ορισμένα στοιχεία του περιβάλλοντος. Με αφετηρία αυτή τη γνώση θα μπορούσαμε να πούμε πως ο άντρας που φλέγεται από ερωτική επιθυμία αναζητά στη γυναικεία μορφή που έχει απέναντί του ό,τι υπέροχο, ενώ ο “χορτασμένος” ό,τι αποκρουστικό. Όμως τα πράγματα δεν πρέπει να είναι ακριβώς έτσι, εφ’ όσον τα ίδια χαρακτηριστικά, κυτταρίτιδα, μουτζούρωμα της βαφής των ματιών ή μυρωδιές, μπορεί να δηλώνουν διαφορετικά πράγματα. The beauty λοιπόν is in the eye of the beholder και δεν είναι ότι ο beholder στρέφει την προσοχή του αλλού-άλλοτε, όσο κι αν αυτό πρέπει να έχει τη συνεισφορά του στο φαινόμενο που διαπραγματευόμαστε. Την ομορφιά ή την απαξία την φτιάχνει η φαντασία του παρατηρητή. (Το αντικείμενο-η γυναίκα εν προκειμένω, μπορεί να παίξει ενεργητικό ρόλο στις φαντασιοκατασκευές δίνοντας υλικό προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση ανάλογα με το αν βρίσκεται κοντά ή μακριά στα πρότυπα της όμορφης γυναίκας-συμπεριλαμβανομένης της προσωπικότητας-για το δεδομένο άντρα).

Αν η φαντασία είναι λοιπόν η νοητική λειτουργία-κλειδί, αυτό που βλέπουμε είναι πως αυτή κατευθύνεται από τις βιολογικές ανάγκες. Πώς όμως; Αυτό πού μοιάζει να γίνεται έχει ως εξής: όταν υπάρχει η ανάγκη εκσπερμάτισης, η φαντασία δημιουργεί το κατάλληλο ψυχικό πλαίσιο για την επίτευξή της, ενώ όταν υπάρχει αδυναμία εκσπερμάτισης, η φαντασία φαίνεται να δουλεύει αποτρεπτικά. Δηλαδή οι φαντασιακές εικόνες και οι Σεναριακές Απόψεις φαίνεται πως είναι εργαλεία εξυπηρέτησης των αναγκών. Όπως έχω δείξει στη “Δίψα”, αυτές δεν χρειάζεται να είναι καθόλου έμφυτες. Είναι δημιουργήματα στη βάση της μάθησης και των εμπειριών.

Έτσι, όπως έχουμε ξανασημειώσει, το άτομο που δεν θα δει ποτέ γυναίκα θα εκσπερματώνει με όποιο τρόπο ανακαλύψει και οι φαντασιώσεις του θα περιστρέφονται περί αυτού κάθε που θα επιθυμεί.

Στο ντοκιμαντέρ για τη λειτουργία του εγκεφάλου, μιλώντας για την προσωπαγνωσία, μια ερευνήτρια είπε: ο εγκέφαλος μας είναι φτιαγμένος να αναζητά και να αναγνωρίζει πρόσωπα, είναι σα να λέει διαρκώς: “where is the face, where is the face?”. Η συσχέτιση με το θέμα που μελετάμε είναι: θα μπορούσε να θεωρηθεί πως ο εγκέφαλος του άντρα εν επιθυμία κραυγάζει: “where is the woman, where is the woman?”

Για την προσωπαναγνώριση, όσο και για τη γλώσσα θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε σίγουρο πως αν και μεγάλες περιοχές του εγκεφάλου ασχολούνται με αυτές, και οι δύο είναι δυνατότητες κι όχι έμφυτες ικανότητες που προκύπτουν από τα γονίδια. Αν δεν υπάρξουν πρόσωπα και άνθρωποι για επικοινωνία καμία από αυτές τις περιοχές του εγκεφάλου δεν θα αναπτυχθεί στις κρίσιμες περιόδους της ανάπτυξής του, κι η δυνατότητα δεν θα πραγματωθεί ποτέ. Ομοίως, δεν υπάρχει η γυναίκα στο μυαλό του άντρα σαν το αντικείμενο της επιθυμίας του.

Η φαντασία λοιπόν, οι νοητικές εικόνες και Σεναριακές Απόψεις είναι η νοητική λειτουργία που καθοδηγείται από τις ανάγκες και στηρίζεται στην προηγούμενη εμπειρία. Όταν ο άντρας έχει βιολογικά την ανάγκη της εκσπερμάτισης, η φαντασία του ενεργοποιεί εγκεφαλικές περιοχές που έχουν συνδεθεί από την προηγούμενη εμπειρία με την εκσπερμάτιση, κι αυτή η ενεργοποίηση συνεισφέρει στην πραγματοποίηση της εκσπερμάτισης (πράγμα που έχει δειχθεί πειραματικά για κινήσεις και εκκρίσεις). Αντίθετα, όταν μια ακόμη εκσπερμάτιση θα είναι οδυνηρή για τον άντρα, η φαντασία ενεργοποιεί εγκεφαλικές περιοχές που έχουν συνδεθεί από την προηγούμενη εμπειρία με αναστολή της επιθυμίας εκσπερμάτισης                                                            

όμως όχι

όπως πριν είπαμε η ίδια μυρωδιά μπορεί να είναι “άρωμα γυναίκας” ή αποτρεπτική μπόχα. Το ίδιο ερέθισμα μπορεί να ταξινομείται ως διεγερτικό ή ανασταλτικό τοποθετούμενο στα πλαίσια αντιθέτων Σεναριακών Απόψεων και φανταστικών εικόνων.

Άρα μοιάζει να ενεργοποιούνται μηχανισμοί “ώθησης προς” ή “αποτροπής από” κάποια πράξη, ανάλογα τη βιολογική προτροπή. Στη συνέχεια, η φαντασία οδηγείται ώστε να συνεισφέρει στη δράση ή την αποτροπή της, ενώ τα συγκεκριμένα ερεθίσματα μοιάζει να παίρνουν το ρόλο τους στην Σεναριακή Άποψη (ή να γίνονται μέρος της εικόνας) ενισχύοντας το αρχικό δημιούργημα. (Φυσικά, όπως έχω παλιότερα επισημάνει, αν κάτι δεν είναι δυνατό να ενταχθεί στη Σεναριακή Άποψη ή την εικόνα, θα την ανατρέψει: π.χ. η ερωτική επιθυμία μάλλον θ’ ανασταλεί αν η γυναίκα κάνει εμετό,  ή αποκαλυφθεί πως είναι άντρας ή μπει ένας δολοφόνος στο δωμάτιο).

Ιδιαίτερη έμφαση πρέπει να δοθεί για μια ακόμα φορά στο ότι η “ώθηση προς” κι η “αποτροπή από” μόνο γενικά υποδείχνονται (από συστήματα πιθανώς όπως το BAS και το BIS-Behavioral activation or inhibition systems) του Gray, ενώ το “προς τα πού” και το “από τι” υποδείχνονται από την εμπειρία. Ο εγκέφαλος δηλαδή είναι “καλωδιωμένος” για να ωθείται ή να αποφεύγει (εν προκειμένω την εκσπερμάτιση), αλλά η φαντασία-που είναι η πράξη αναζήτησης του πώς θα υλοποιηθεί ή θα αποφευχθεί κάτι (ικανότητα κι αυτή του εγκεφάλου εκ κατασκευής, άρα γονιδιακά) αναπτύσσεται και αντλεί το περιεχόμενό της από την εμπειρία του ατόμου.